Wat is zicht installatie?

Zichtinstallatie of ‘installatie in het zicht’ is dat deel van een installatie dat visueel waarneembaar is na de afmontage en de ingebruikname van het gebouw. Deze definitie geeft Pieter Geertsma, de schrijver van Technischwerken, over zicht installatie. De term zicht installatie wordt onder andere gebuikt in de elektrotechniek en installatietechniek. Kenmerkend voor installatie die in het zicht hangt is dat deze installatie met een grotere nauwkeurigheid wordt aangebracht. Omdat de installatie zichtbaar is spreekt men ook wel van zichtwerk.

Zichtwerk is vakwerk
Niet elke elektromonteur of installatiemonteur kan zichtwerkkwaliteit leveren dat is in de meeste gevallen vakwerk vooral wanneer leidingen in bochten gebogen moeten worden en meerdere leidingen naast elkaar, boven elkaar en onder elkaar moeten worden geplaatst. In dat geval is de afstand tussen de leidingen van groot belang ook dienen de leidingen allemaal waterpas en dus recht gemonteerd te worden. Afwijkingen in de installatie vallen namelijk voor ervaren installatiemonteurs en elektromonteurs meteen op omdat ze deze kunnen zien.

Ook een leek ziet al snel of een installatie slordig en onnauwkeurig is gemonteerd of niet. Het is echter goed om te weten dat een installatie er slordig uit kan zien maar wel kan functioneren. Andersom is helaas echter ook mogelijk, sommige installaties lijken heel netjes op het gebied van maatvoering maar zijn niet goed aangesloten en werken ondeugdelijk. Als een zichtinstallatie er goed en nauwkeurig uitziet gaan de meeste mensen er echter al snel van uit dat de installatie ook wel goed en deugdelijk zal werken.

Zichtwerk in de installatietechniek en elektrotechniek kan daardoor vertrouwen scheppen in de kwaliteit van de monteur en het desbetreffende installatiebedrijf. Wanneer een installatiebedrijf aan een opdrachtgever wil aantonen hoever het bedrijf gevorderd is met het installatiewerk wordt er over het algemeen wat zichtwerk geplaatst.

Zichtwerk in elektrotechniek
Zowel in de elektrotechniek als in de installatietechniek wordt zichtwerk geplaatst. Zichtwerk in de installatietechniek ziet er echter wel heel anders uit dan zicht installatie in de elektrotechniek. Dit heeft te maken met het verschil in leidingen, appendages en in geval van elektrotechniek met contactpunten. In elektrotechniek werkt men over het algemeen met kunststof installatiebuis. Dit zijn de bekende gele buizen deze worden onder andere voor zichtinstallaties gebruikt.

De geribbelde flexibele buis wordt niet voor zichtinstallaties gebruikt omdat deze buizen gaan hangen en met veel zadels moeten worden vastgezet om een strak en netjes geheel te krijgen. Zichtinstallaties met installatiebuizen worden vaak op halfsteensmuren aangebracht in bijvoorbeeld garages en schuren. Ook plaatst men dergelijke zichtinstallaties in utiliteitscomplexen met een industriële uitstraling of een industrieel interieur. In de grotere utiliteit gebruikt men echter grote kabelbanen en kabelgoten waarop gebundelde elektriciteitskabels liggen.

De lasdozen en de centraaldozen en contactpunten zijn naast de installatiebuizen ook zichtbaar. Net als elke installatie moet ook zichtinstallatie conform de geldende normen worden geplaatst, geïsoleerd en beschermd. Zichtinstallatie is over het algemeen bereikbaar voor mensen maar deze mogen niet in contact komen met spaninning voerende delen. Als dat gebeurd kunnen mensen onder spanning komen te staan. Uiteraard dient de installatie geaard te worden indien dit is vereist.

Zichtwerk  in installatietechniek
In de installatietechniek worden vloeistoffen zoals warm water en gassen zoals aardgas en stoom getransporteerd binnen woningen, industrie en utiliteitscomplexen. Dit transport gebeurd ook door buizen en leidingen maar die zijn van een andere diameter en een ander materiaal gemaakt dan de installatiebuizen die worden gebruikt in de elektrotechniek. De buizen die voor gas worden gebruikt worden ook wel installatiepijp genoemd de buizen voor stoom worden stoompijp genoemd. Deze pijpen worden doormiddel van flensen en lasverbindingen aan elkaar bevestigd.

Een flens of fitting is een uitneembare verbinding en een lasverbinding is een niet-uitneembare verbinding. Ook deze verbindingen zijn zichtbaar in de zichtinstallatie. Deze leidingen, pijpen en buizen zijn meestal doormiddel van beugels direct onder het plafond geplaatst. Daarbij moet men ook rekening houden met isolatie van leidingen en de veiligheid daarvan. Een installatiesysteem moet in de eerste plaats functioneel zijn en in de tweede plaats aantrekkelijk en netjes om te zien. Als bepaalde leidingen geïsoleerd moeten worden kan dat een lelijk gezicht zijn maar de functionaliteit, veiligheid en energiezuinigheid staan voorop.

Wat is schoon metselwerk?

Schoon metselwerk is het gedeelte van het metselwerk dat wordt afgevoegd en niet voorzien wordt van stucwerk of ander materiaal wat het metselwerk aan het zicht onttrekt. Schoon metselwerk wordt ook wel schoon werk genoemd of zichtwerk. Hierbij bedoelt men met het woord ‘schoon’ dat het metselwerk ‘mooi’ is of de ‘mooie kant’ van het metselwerk. Met de term zichtwerk doelt men op het feit dat het metselwerk in zicht komt en dus gezien kan worden. Daarom moet het metselwerk er zo netjes mogelijk uit zien. Uiteraard worden er nog wel voegen aangebracht tussen de stenen. De voeger zorgt er voor dat het metselwerk volledig wordt afgewerkt.

Schoon werk
Het schoon werk is de mooie kant van het metselwerk. Dit houdt ook in dat het metselwerk ook niet spatten van specie mag bevatten, het werk moet daarom ook in de letterlijke zin ‘schoon’ zijn. Daarnaast is het schoon werk ook in een bepaald verband vermetseld. Dit noemt men ook wel het metselverband. Als men klaar is met het metselen gaat men de voegen uit het schone deel wegkrabben. Deze voegen worden later afgevoegd. Niet alle gedeelten van een pand worden als schoon werk uitgevoerd. Met name de gevels, oftewel de voorkant van gebouwen, worden uitgevoerd als schoon werk.

Metseltermen
Als men wil begrijpen wat voor soort metselverband wordt toegepast is het belangrijk dat men zich verdiept in het vakjargon van de metselaar. Dit vakjargon kent een aantal woorden die de kanten van de stenen omschrijven. Een stek is bijvoorbeeld de lange kant van een baksteen en de kop is de korte kant (kopse kant).

Metselverband
Het metselverband is het motief waarin de stenen zijn gemetseld. Dit noemt men ook wel het steenverband. Er zijn verschillende soorten metselverbanden die men op de bouw gebruikt. Het metselverband dat de metselaar toepast is houdt verband met het type muur. Er zijn verbanden voor halfsteensmuren en er zijn verbanden voor steens muren (massieve muren). Veel een voorkomende metselverbanden voor halfsteensmuren is het halfsteens verband. Dit is het meest eenvoudige metselverband en wordt op de bouw het meeste toegepast. Hierbij overlappen de stenen elkaar voor de helft. Daarnaast is er het klezoorverband. Bij het klezoorverband overlappen de stenen elkaar voor een kwart. Een kwart deel van een steen wordt ook wel een klezoor genoemd vandaar de benaming klezoorverband. Naast het halfsteensverband en het klezoorverband worden voor halfsteens muren ook de volgende metselverbanden gebruiken:

  • Vlaams verband, in dit metselverband werkt men met: een kop, een stek, een kop enzovoort.
  • Noor(d)s of kettingverband, hierbij bestaat elke laag uit twee stekken en één kop.
  • Wildverband, hierbij worden de koppen en stekken van de stenen in een willekeurig verband in het metselwerk opgenomen.

Voor steens muren oftewel massieve muren worden de volgende metselverbanden door metselaars toegepast:

  • Koppenverband, hierbij worden stenen alleen met de kopse kant aan de schone kant gelegd.
  • Staandverband, hierbij is de eerste metsellaag een koppenverband en de tweede laag is een laag van allemaal stekken achter elkaar. De stekken liggen allemaal precies boven elkaar met daar tussen een laag met kopsverband.
  • Kruisverband, een kruisverband lijkt veel op het voorgenoemde verband alleen liggen de stekken niet precies boven elkaar maar liggen deze als een halfsteensverband ten opzichte van elkaar. Ook hier liggen er lagen van kopsverband tussen de lagen die bestaan uit stekken.
  • Hollands verband, dit is een variant van kruisverband. Eigenlijk worden meerdere verbanden toegepast. Er zijn een aantal lagen die bestaan uit stekken en die worden vervolgens afgewisseld met een laag die bestaat uit kopsverband.

De metselverbanden zorgen voor het patroon van de bakstenen. Door de voegen uit te krabben en nieuwe voegen te laten plaatsen door een ervaren voeger ontstaat schoon werk oftewel het zichtwerk van de metselaar.

Wat is zichtwerk?

Zichtwerk is het gedeelte van het werkstuk of het gedeelte van bouwwerk dat zichtbaar is wanneer het werkstuk of bouwwerk voltooid is en in gebruik wordt genomen. Het zichtwerk is daardoor het gedeelte “dat in het zicht” komt. Aan de deze onderdelen wordt extra aandacht besteed ten opzichte van de onderdelen van een constructie of bouwwerk die niet in het zich komen. Een groot deel van een constructie zal na de ingebruikname aan het zicht ontnomen worden. Het woord zichtwerk wordt regelmatig in de techniek en op de bouw gebruikt. Hieronder is informatie gegeven over wat zichtwerk precies is aan de hand van een aantal voorbeelden.

Extra aandacht voor afwerking
Als een techneut zichtwerk moet leveren dan zal hij of zij extra aandacht moeten besteden aan de afwerking van het werkstuk. Er mogen geen fouten of beschadigingen aanwezig zijn op zichtwerk omdat deze onvolkomenheden meteen zichtbaar zijn wanneer iemand het werkstuk bekijkt. Het is belangrijk om op te merken dat zichtwerk niet direct iets zegt over de constructieve stevigheid van het werkstuk maar meer over de afwerking.

Voorbeelden van zichtwerk in de metaaltechniek
In de techniek wordt regelmatig zichtwerk geleverd. Zowel bij de bouw van machines, werktuigen als bij statische constructies kan het leveren van zichtwerk aan de orde komen. Als iemand bijvoorbeeld een machineframe gaat lassen en deze vervolgens voorziet van beplating dan kan de buitenkant van de machine in het zicht blijven. De lasverbindingen die in het zicht blijven moeten daarom goed afgewerkt worden. Een ervaren lasser heeft echter geen slijptol nodig om zijn of haar lassen af te werken. Dikwijls is het toch nodig om met een beitel de lasspetters te verwijderen die bij MIG/MAG lassen ontstaan.

Bij TIG lassen ontstaan geen lasspetters en kunnen daarom lasverbindingen ontstaan met een hoogwaardiger afwerkingsniveau. Toch wordt TIG lassen niet altijd toegepast in zichtwerk in de metaal omdat niet elke metaalsoort geschikt voor TIG lassen is en omdat TIG lassen kostbaarder is (inert gas) en bovendien een langzamer lasproces is dan MAG of MIG lassen. In een lasmethodebeschrijving is omschreven waaraan de lasser zich dient te houden en welke lastechniek toegepast moet worden.

Het deel van een metaalconstructie dat niet in het zicht komt heeft minder aandacht nodig met betrekking tot de afwerking. Deze lasverbindingen moeten vooral stevig zijn en uiteraard gelast worden conform de lasmethodebeschrijving. Daarom hoeft aan de delen die niet tot het zichtwerk behoren minder aandacht te worden besteed aan het visuele aspect. Soms laat men hier de lasspetters op zitten of werkt men de lasverbinding niet af met een slijptol. Het kan ook voorkomen dat er geen zichtwerk geleverd hoeft te worden als het metaal nog een extra bewerking ondergaat. Staal kan bijvoorbeeld worden gecoat doormiddel van een poedercoating.

RVS en aluminium
Bij roestvaststaal doet men dit meestal niet omdat het chroompercentage van de rvs-legering voor een doorzichtige oxidehuid zorgt dit het onderliggende materiaal beschermd tegen oxidatie. Ook bij aluminium brengt men vaak geen extra verflaag of coating aan omdat ook hierbij het materiaal beschermd wordt door een natuurlijke oxidelaag. Dat zorgt er voor dat werkstukken, machines, apparaten, jachten en andere producten die gemaakt worden van rvs en aluminium vaak esthetisch hoogwaardig afgelast moeten worden. Dit geldt uiteraard voor de gedeeltes van deze producten die in het zicht komen. Daarom wordt bij rvs en aluminium producten vaak wel zichtwerk vereist. Deze materialen zijn inert en worden daarom met inerte beschermgassen gelast. MIG en TIG lassen zijn de afkorting voor lasprocessen waarbij de laatste twee letters ‘IG’ staan voor inert gas. Deze lasprocessen worden veelvuldig toegepast voor lasverbindingen in aluminium en roestvast staal. Met name TIG lassen is ideaal voor zichtwerk omdat bij dit lasproces de lasser het lastoevoegmateriaal zelf in het smeltbad moet aanbrengen. De lasser heeft daardoor meer invloed op het smeltbad en kan dit meer laten vloeien zodat er een hele mooie las kan ontstaan. Uiteraard is dit afhankelijk van de kwaliteiten van de lasser.

Zichtwerk op de bouw
De hiervoor genoemde voorbeelden zijn echt gericht op de metaaltechniek. Uiteraard komt er ook veel zichtwerk voor de bouwsector. Timmermannen, metselaars, voegers en stukadoors  moeten ook vaak zichtwerk leveren evenals tegelzetters. Daarbij kan men ook denken aan installatiemonteurs die sanitair plaatsen of keukens monteren. Nadat deze werkzaamheden zijn verricht blijft het resultaat zichtbaar voor de personen die het gebouw bewonen of gebruiken (utiliteit). Door een hoog afwerkingsniveau denken veel mensen bewust of onbewust dat de kwaliteit van bijvoorbeeld het bouwwerk, metselwerk, installatie of keuken ook goed is. Dit is echter niet het geval maar veel bouwbedrijven en installatiebedrijven zijn zich er wel van bewust dat het zichtwerk bij de klant wel een duidelijke indruk achter laat. Daarom worden vaak de meest ervaren krachten ingezet op het zichtwerk

Niet iedereen is geschikt voor zichtwerk
Het zichtwerk vereist aandacht. Mensen die op dit werk worden ingezet hebben over het algemeen veel vakmanschap, het zijn vakmensen. Dit vakmanschap tonen ze door de kwaliteit en de vormgeving van hun werk. Vaak is daar naast vaardigheid ook veel geduld voor nodig. Daarom is niet iedereen geschikt voor het leveren van zichtwerk in de bouw en techniek. Sommige werknemers zijn meer geschikt voor de constructie. Deze personen willen snel werken en bouwen.