Controleren of je loden leidingen in je huis hebt

Het is niet eenvoudig om te controleren of je loden waterleidingen in je woning hebt. Van veel woningen is niet precies bijgehouden of er loden leidingen zijn geplaatst of niet. In ieder geval is het aanbrengen van loden waterleidingen vanaf 1960 verboden in Nederland. Er zijn echter veel woningen die voor dat jaar gebouwd zijn. Deze woningen bevatten grotendeels nog loden leidingen. Het vervangen van loden waterleidingen gebeurde niet op grote schaal. Daardoor is van veel woningen en woningblokken niet bekend welke woningen wel en welke niet nieuwe kunststof waterleidingen hebben.

De laatste tijd worden de risico’s van loden leidingen regelmatig benieuwd in het nieuws. Veel bewoners van oude woningen maken zich zorgen of ze ook loden waterleidingen in hun koopwoning of huurwoning hebben. Door het water te drinken uit loden leidingen kunnen kleine looddeeltjes in het lichaam van mensen terecht komen. Jonge kinderen tot een jaar of zeven zouden daardoor schade aan hun hersenen op kunnen lopen. Ook volwassenen kunnen op den duur last krijgen van gezondheidsproblemen zoals een verhoogde bloeddruk of nierfalen. Om die reden zijn veel mensen bezorgd over de aanwezigheid van loden waterleidingen in hun woning. Ons advies is om altijd een erkend installatiebedrijf in te schakelen om te controleren of er wel of niet loden leidingen in de woning aanwezig zijn.

Honderdduizenden Nederlanders drinken nog uit loden leidingen in 2020

Er zijn in Nederland nog vele woningen aanwezig met loden leidingen. Deze loden leidingen werden gebruikt tijdens de aanleg van drinkwatersystemen in woningen. De installatiemonteurs die zich bezighielden met het plaatsen van loden leidingen werden ook wel loodgieters genoemd. Daarom wordt de naam loodgieter vandaag de dag nog gebruikt voor installatiemonteurs die waterleidingen plaatsen. Alleen worden nu geen loden leidingen meer aangebracht in woningen maar kunststof leidingen. Het probleem is echter dat veel woningen in Nederland nog wel oude loden leidingen bevatten en die kunnen gezondheidsproblemen opleveren.

Het water dat door loden leidingen stroomt neemt kleine deeltjes lood op. Dit lood is schadelijk voor de gezondheid van mensen. Vooral voor baby’s en kinderen tot 7 jaar kan lood in het drinkwater erg schadelijk zijn. Bij deze groepen tast lood de hersenen aan. Daardoor kan het IQ met 2 tot 5 punten dalen. Verder is lood ook voor volwassenen is lood ongezond. Lood kan bij volwassenen leiden tot een verhoogde bloeddruk en nierfalen. De Gezondheidsraad geeft aan dat in Nederland tussen de 230.000 en 460.000 mensen uit loden waterleidingen drinken. Van hen zijn tienduizenden jonger dan 8 jaar aldus de Gezondheidsraad. Er wordt nog gekeken naar oplossingen waardoor de loden waterleidingen vervangen kunnen worden op een korte termijn.

Wat kost vervangen van loden waterleidingen?

Het vervangen van loden waterleidingen uit woningen moet worden gedaan door een erkend installateur. Gemiddeld kost het vervangen van loden leidingen ongeveer 1400 euro per woning. Deze kosten zijn voor de eigenaar van de woning. Ook wanneer de woning verhuurd wordt zal de eigenaar van de woning de kosten voor het verwijderen van de loden leidingen moeten betalen. De meeste loden leidingen zijn aanwezig in oude woningen die voor 1945 zijn gebouw en geïnstalleerd door loodgieters. Ook in woningen die tussen 1945 en 1960 zijn gebouwd komen nog wel leidingen voor die van lood zijn gemaakt en gebruikt worden als drinkwaterleiding. Het is verstandig om deze leidingen te vervangen.

Is het verwijderen van loden leidingen verplicht?
Het laten verwijderen van loden leidingen is niet verplicht. Wel is duidelijk geworden uit onderzoek van de Gezondheidsraad dat het drinken van drinkwater uit loden leidingen gezondheidsrisico’s met zich meebrengt. Met name voor jonge kinderen en ongeboren kinderen die nog in de baarmoeder zitten van zwangere vrouwen lopen een risico als ze met lood vervuild drinkwater drinken. Als een zwangere vrouw met lood vervuild drinkwater opdrinkt zal dat ook gezondheidsschade kunnen opleveren voor het nog ongeboren kind. Het verwijderen van loden leiding wordt daarom dringend aanbevolen vanuit de Gezondheidsraad maar ook vanuit de overheid.

De overheid gaat in 2019 mogelijk subsidies invoeren die er voor moeten zorgen dat eigenaren van woningen met loden waterleidingen deze zo spoedig mogelijk gaan vervangen. Daarnaast denkt de overheid nog na over andere maatregelen. Zo zou bij de verkoop en verhuur van woningen duidelijk moeten worden aangegeven of er loden leidingen in het gebouw aanwezig zijn.

Wat is een waterpomptang en waarvoor wordt deze gebruikt?

Waterpomptang

Waterpomptangen worden veel gebruikt in de techniek. Oorspronkelijk was de waterpomptang een gereedschap dat behoorde tot de uitrusting van een loodgieter en installateur. De naam waterpomptang is ook afgeleid van de werkzaamheden van de loodgieter. Deze zorgde er namelijk voor dat onder andere waterleidingen en wateraansluitingen werden aangelegd en onderhouden. De waterpomptang behoort tegenwoordig tot het handgereedschap van verschillende vaklieden waaronder werktuigbouwkundigen.

Hoe ziet een waterpomptang er uit?

Waterpomptang
Waterpomptang

Een waterpomptang is een stuk handgereedschap dat niet elektrisch wordt aangedreven. De tank heeft een ‘bek’ en de boven en onderkant van deze ‘bek’ bevatten kleine tandjes die voor een goede grip zorgen. In het midden van de ‘bek’ van de waterpomptang bevind zich een ronde of driehoekige uitsparing. Door deze uitsparing kan men nog beter een buis, staaf, of een moer omvatten met de ‘bek’ van de tang.

Een waterpomptang bevat een scharnier die aan het eerste ‘been’ is bevestigd. Dit scharnier is verstelbaar over een gleuf in het tweede ‘been’ in te stellen. De tang kan door deze mogelijkheid tot verstellen een groot aantal verschillende diameters omvatten. Er zijn verschillende waterpomptangen te koop. De lengte van de waterpomptangen kan verschillen en ook de kwaliteit en het soort staal waarvan ze gemaakt zijn verschilt. Een goede waterpomptang is meestal van chroomvanadiumstaal gemaakt. Het chroom zorgt er voor dat roest wordt tegengegaan en daarnaast is het materiaal van deze tang hard en tegelijkertijd niet bros.

Sokkentang
Een sokkentang is een tang die lijkt op een waterpomptang alleen is de sokkentang wel groter dan de waterpomptang. Daarnaast wordt de sokkentang doormiddel van een moer op één been van de tang in positie gedraaid. Ook deze tang werkt met een hefboomprincipe.

Hoe hanteert men een waterpomptang?
Een waterpomptang kan in de techniek op zeer veel manieren worden gebruikt. Over het algemeen gebruikt men een waterpomptang om een ronde aansluiting mee te omvatten en aan te draaien. Hierbij kan men denken aan de koppelingen en sokken die gebruikt worden in waterleidingen. Daarvoor is de waterpomptang in beginsel ook bedoelt. Door het hefboomprincipe kan men grote kracht uitoefenen op de tang en de koppeling. Men moet er voor waken dat men de koppeling of buis niet vervormd door de kracht die men uitoefent.

Niet geschikt voor bouten en moeren
Soms wordt een waterpomptang ook gebruikt om moeren en bouten vast te draaien of vast te houden zodat men met een sleutel de moer van de bout af kan draaien. Dit is echter niet verstandig omdat de moer of bout kan beschadigen. De bek van de waterpomptang bevat (scherpe) tanden die hun sporen na laten in metaal. Bouten en moeren kunnen behoorlijk beschadigen als men deze omvat met de ‘bek’ van de waterpomptang. Daarom is ook hier weer van toepassing: het juiste gereedschap gebruiken voor de klus.

 

Wat zijn messing knelkoppelingen en waar worden deze toegepast?

Knelkoppelingen worden ook wel knelfittingen genoemd. Deze koppelingen of fittingen worden gebruikt om gasleidingen en waterleidingbuizen aan elkaar te verbinden. Een koppeling of fitting is een uitneembare verbinding die wordt aangebracht zonder te lassen of te solderen. Knelkoppelingen worden veel in de installatietechniek gebruikt.

Waaruit bestaat een knelkoppeling?
Een knelkoppeling bestaat uit een aantal onderdelen.  Een deel van de knelkoppeling is een moer waarin binnenschroefdraad is aangebracht. Deze moer wordt om de buisvormige koppeling geschoven. Daarnaast is er een binnenring die aan twee kanten conisch loopt. Een knelkoppeling bevat één binnenring en twee moeren. De onderdelen van een knelkoppeling zijn van messing gemaakt. Eventueel kan men teflontape gebruiken tussen het schroefdraad zodat de knelkoppeling goed stevig dicht zit en er geen water meer uit de koppeling kan lekken.

Hoe wordt een knelkoppeling gemaakt?
De moer, de koppeling en de binnenring worden alledie om de buis heen geschoven. De buis wordt dus in de knelkoppelingonderdelen zelf geschoven. De buitenzijde van de koppeling bevat buitenschroefdraad en de moeren bevatten  binnenschroefdraad. Aan twee kanten van de koppeling worden de moeren aangedraait.  Als men de moeren rondom de koppeling  aandraait gaat de binnenring knellen tegen de buis. De binnenring snijd tijdens dit knellen in de wand van de koperen buis of stalen pijp. Hierdoor ontstaat een stevige knelverbinding.

Verschillende koppelingsstukken
De meest eenvoudige koppeling is een rechte koppeling die twee buizen of pijpen horizontaal in elkaars verlengde met elkaar verbind. Er zijn echter ook andere knelkoppelingen in bijvoorbeeld een hoek of in een T-stuk. Daarnaast zijn er ook verschillende diameters voor knelkoppelingen. Gangbare diameters zijn:  10, 12, 15, 22, 28 en 35 mm. De diameters 28 en 35 mm zijn dusdanig groot dat ze meestal niet bij een gangbare bouwmarkt verkrijgbaar zijn. Verder maakt men ook wel gebruik van verloopstukken om een bredere diameter te laten verlopen naar een kleinere diameter of andersom.

Van wat voor materiaal is een waterleiding gemaakt?

Waterleidingen worden aangelegd voor het transporteren van water. Over het algemeen bedoelt men met waterleidingen de waterleidingen die specifiek voor het transporteren van drinkwater zijn aangelegd. De drinkwaterleidingen bevinden zich in de grond, onder de vloer maar ook in woningen en utiliteit. Omdat waterleidingen drinkwater transporteren is het belangrijk dat het water zuiver blijft zodat mensen het zonder gezondheidsrisico’s kunnen drinken. In Nederland is voor het waarborgen van de kwaliteit en veiligheid van drinkwatervoorzieningen een speciale wet en een besluit opgesteld. Dit zijn de Waterleidingwet en het Waterleidingbesluit. Daarnaast is er de Kaderrichtlijn Water voor de drinkwaterbronnen.

Materialen voor waterleidingen
Waterleidingen kunnen gemaakt worden van verschillende materialen. Door de jaren heen zijn steeds weer nieuwe materialen ingevoerd. Voorbeelden van materialen die werden gebruikt zijn lood en asbestcement. Deze materialen mogen nu echter niet meer worden toegepast. Gegalvaniseerd staal werd ook wel toegepast maar tegenwoordig kiest men steeds vaker voor andere materialen. Verder gebruikte men vroeger ook veel koper voor de aanleg van waterleidingen. Tegenwoordig past men vooral kunststoffen toe zoals polyetheen (PE) en polyvinylchloride (PVC). In de volgende alinea’s is meer informatie weergegeven over de materialen die werden en worden gebruikt voor de vervaardiging van waterleidingen

Waterleidingen gemaakt van lood
Lood werd vroeger wel gebruikt voor waterleidingen. Tegenwoordig wordt lood echter niet meer gebruikt voor dit doel. Soms zijn in oude huizen en gebouwen nog loden leidingen aanwezig. De term loodgieter heeft zijn oorsprong uit de tijd dat men lood nog toepaste in de installatietechniek voor waterleidingen.

Lood gebruikt men niet meer voor waterleidingen omdat het materiaal gezondheidsrisico’s met zich meebrengt. Lood is een metaal dat langzaam oplost in water. Als water stilstaat in deze waterleidingen zal het loodgehalte in het water toe nemen. Ook kunnen er kleine deeltjes van de loden leiding loslaten en worden meegevoerd in het drinkwater. Dit gebeurd vooral als er in de leiding sprake is van snelle drukwisselingen. Hierdoor worden de deeltjes los gestoten van de leiding. Als men het water drinkt uit deze leidingen loopt men de kans op loodvergiftiging. Daarom liet men vroeger eerst even water uit de kraan lopen alvorens men daadwerkelijk het drinkwater ging opdrinken.

Tegenwoordig is er veel aandacht voor veiligheid en gezondheid. De gezondheidsrisico’s zijn beter bekend en daarnaast zijn er ook nieuwe materialen ontwikkelt waardoor het gebruik van lood voor waterleidingen niet meer nodig is en beter vervangen kan worden door andere materialen zoals kunststoffen. Lood is overigens niet alleen minder gezond, het is ook nog eens veel kostbaarder en duurder dan kunststof. Geen wonder dat lood niet meer mag gebruikt worden.

Waterleidingen van gegalvaniseerd staal
De loden waterleidingen werden in het verleden vervangen door leidingen die gemaakt zijn van gegalvaniseerd staal. Leidingen van gegalvaniseerd staal zijn stijver en vormvaster dan loden leidingen. Gegalvaniseerde leidingen zijn gemaakt van staal met een beschermend laagje zink er overheen. Dit zinklaagje zorgt er voor dat het staal onder de zinklaag niet gaat roesten. Gegalvaniseerde leidingen worden aan elkaar bevestigd door koppelstukken die een schroefdraadverbinding bevatten. Deze leidingen zijn minder duur in aanschaf dan leidingen die gemaakt zijn van koper en lood. Daarnaast zijn gegalvaniseerde leidingen robuust en sterk. Het plaatsen van gegalvaniseerde leidingen is echter wel kostbaar omdat een installatiemonteur veel werk moet verrichten met de schroefdraadverbindingen. Daarnaast zijn de leidingen vanwege de stijfheid en robuustheid minder nauwkeurig toe te passen en kan men het leidingnetwerk minder goed uitbreiden nadat het eenmaal is aangebracht. Ook in het gebruik van gegalvaniseerd staal in waterleidingen kunnen op den duur problemen ontstaan. Zo kan er oxide vormen vanuit het zink waardoor de leiding nauwer wordt.  Indien het zinklaagje is afgebroken of afgesleten kan er ook roest ontstaan waardoor de mechanische eigenschappen van de leidingen aanzienlijk achteruit gaan.

Waterleidingen van koper
Koper is een materiaal met gunstige eigenschappen. Dit metaal is redelijk flexibel en kan men daardoor goed in verschillende bochten buigen. Doormiddel van messing knelkoppelingen kan met koperen leidingen aan elkaar bevestigingen. Daarnaast kan men koperen leidingen ook solderen. Hierbij maakt men gebruik van zogenoemde soldeerfittingen en soldeertin. Dit soldeertin mag voor drinkwaterleidingen echter geen lood bevatten. Koper is echter wel kostbaar materiaal waardoor men over het algemeen toch voor andere materialen kiest zoals hieronder is beschreven.

Kunststof waterleidingen
Kunststof is al jaren populair in de bouw. Verschillende materialen zijn door de jaren heen door kunststoffen vervangen. Hierbij kan men denken aan houten kozijnen, boeidelen maar ook aan leidingen. Kunststof leidingen worden over het algemeen gemaakt van polyvinylchloride (PVC) en polyetheen (PE). Deze leidingen zijn niet heel kostbaar in aanschaf en daarnaast kunnen ze redelijk eenvoudig aan elkaar worden bevestigd. Kunststof waterleidingen worden onder andere doormiddel van spiegellassen aan elkaar verbonden. Hierbij worden de uiteinden van de kunststof leiding tegen een gloeiende plaat aan gedrukt. Deze gloeiende plaat wordt ook wel een spiegel genoemd vandaar de naam spiegellassen. De gloeiende plaat zorgt er voor dat de uiteinden van de kunststof leidingen gaan smelten. Als men deze gesmolten uiteinden tegen elkaar aan drukt ontstaat een verbinding na het uitharden van het gesmolten kunststof. De uiteinden van kunststof leidingen worden ook wel stuiken genoemd vandaar dat de benaming stuiklassen ook wel wordt gebruikt voor dit verbindingsproces. Deze verbinding is echter niet uitneembaar. Kunststof leidingen worden ook wel met bepaalde lijmen aan elkaar bevestigd.

Wat is een GAWALO opleiding en hoe heet deze opleiding tegenwoordig?

GAWALO is een afkorting die in de installatietechniek werd gebruikt voor een opleiding voor installatiemonteurs en de erkenning van installatiebedrijven. GAWALO wordt voluit als volgt geschreven: Gas, Water en Loodgieter. UNETO-VNI deed in het verleden de certificering van bedrijven op waterechnisch gebied en gastechnisch gebied.  Een bedrijf dat gecertificeerd was als  Watertechnisch installateur en gastechnisch installateur werd ook wel een GAWALO-installateur genoemd.

Tegenwoordig hoor je de term GAWALO niet veel meer. Wanneer men het over opleidingen heeft in de installatietechniek spreekt men over de opleiding W installatietechniek, W installatiemonteur of de opleiding monteur werktuigkundige installaties.

Opleiding GAWALO in vergelijking tot huidig opleidingsaanbod
De opleiding GAWALO wordt tegenwoordig niet meer aangeboden. In het verleden was GAWALO een toonaangevende opleiding op installatiegebied. Tijdens deze opleiding leerde men Gas Water en Loodgieters vaardigheden. Hierbij kan gedacht worden aan het plaatsen van waterleidingen en gasleidingen in woningen en utiliteit. Daarnaast werd aandacht besteed aan het plaatsen van sanitair en alle veiligheidsaspecten die bij deze genoemde werkzaamheden aan de orde komen. De opleiding GAWALO is een MBO opleiding. Tegenwoordig zijn er andere opleidingen die gericht zijn op installatietechniek. De niveaus van de huidige opleidingen sluiten echter wel aan bij de niveaus die vroeger werden gebruikt voor de GAWALO opleiding.

GAWALO maakte gebruik van drie opleidingsniveaus. Deze niveaus zijn van laag naar hoog als volgt:

  • montage assistent
  • assistent monteur
  • monteur

In de huidige opleidingen worden ook niveauverschillen toegepast. Deze zijn als volgt:

  • Arbeidsgekwalificeerd medewerker (AKA) MBO niveau 1
  • Monteur MBO niveau 2
  • Eerste monteur MBO niveau 3
  • Leidinggevend monteur MBO niveau 4

Wat leer je op een opleiding monteur werktuigbouwkundige installaties?
De opleidingen die tegenwoordig op installatiegebied worden aangeboden dragen verschillende namen. Installatiemonteur W (waarbij de W staat voor ‘werktuigbouwkundige installaties) wordt veel gebruikt. Tussen scholen en andere opleidingsinstituten kan de inhoud van de opleidingen op installatiegebied wel verschillen. In grote lijnen wordt echter tijdens opleidingen die gericht zijn op werktuigbouwkundige installaties aandacht besteed aan:

  • Aanleggen en fitten van waterleidingen
  • Fitten en aanleggen van gasleidingen
  • Plaatsen van CV ketels en bijbehorende leidingen
  • Sanitair
  • Appendages plaatsen
  • Normen en veiligheidsvoorschriften
  • Beproeven van de installaties
  • Onderhoud van de installaties
  • Lezen van tekeningen t.b.v. installaties

Installatieopleidingen kunnen zowel voltijd BOL (beroepsopleidende leerweg) als in combinatie met werk worden gedaan. In het laatste geval wordt gekozen voor een BBL (beroepsbegeleidende Leerweg). Omdat technieken voortdurend veranderen wordt ook de inhoud van opleidingen regelmatig aangepast.

Wat is een loodgieter en waar komt de functienaam loodgieter vandaan?

Loodgieters zijn werkzaam in de bouw. Het beroep richt zich met name op het aanleggen en onderhouden van waterleidingen en riolering en het monteren en demonteren sanitair. Ook het aanleggen van verwarmingsinstallaties wordt vaak tot het takenpakket van een loodgieter gerekend. Een loodgieter is door dit brede takenpakket een allround vakman die goed op de hoogte moet zijn van verschillende installatiesystemen. Naast het aanleggen van deze systemen moet een loodgieter deze systemen ook onderhouden en storingen oplossen.

Waar komt de functienaam loodgieter vandaan?
Loodgieter is een oude functiebenaming. Deze functienaam stamt nog uit de tijd dat loodgieters nog daadwerkelijk lood moesten gieten. Dit gieten van lood werd gedaan om loden pijpen te gieten en loden stroken. Deze stroken van lood werden gebruikt om waterleidingen te repareren. Na de Tweede Wereldoorlog waren loodgieters in Nederland belangrijke vakmensen die hielpen om Nederland weer op te bouwen. Verschillende loodgieters zetten een eigen bedrijf op in dorpen en steden om aan de lokale vraag te kunnen voldoen. Er werden drie belangrijke eisen gesteld om een loodgietersbedrijf te mogen starten. De eerste eis was dat men over een middelstandsdiploma beschikte. Daarnaast moest de aankomend loodgieter over een vakdiploma beschikken en moest hij een bepaalde kredietwaardigheid hebben. Het vakdiploma voor loodgieters kon eventueel in een avondopleiding worden gehaald. Dit is het GAWALO-diploma en gemiddelde loodgieter had vier tot vijf jaar nodig om het diploma te behalen. GAWALO is een afkorting die staat voor GAsfitter, WAterfitter en Loodgieter.

Wat doen loodgieters tegenwoordig?
Tegenwoordig is de term loodgieter verouderd. Loodgieters hebben een veel breder takenpakket en gieten geen lood meer. Lood is giftig en de toepassing daarvan in waterleidingen is verboden. Zelfs de legering van het soldeertin dat wordt gebruikt voor waterleidingen moet volgens Europese richtlijnen vrij zijn van lood. Loodgieters leggen tegenwoordig nog steeds waterleidingen aan. Daarnaast plaatsen ze sanitair, verwarmingsinstallaties en alles wat daar bij hoort. Ook het aanleggen en fitten van gasleidingen wordt door loodgieters gedaan. Loodgieters zijn allround medewerkers op de bouw.

Is een loodgieter hetzelfde als een installatiemonteur?
Een loodgieter is een verouderde functienaam. In feite is een loodgieter een installatiemonteur. Wanneer in vacatures om een loodgieter wordt gevraagd bedoelen bedrijven vaak wel installatiemonteurs die ervaring hebben met het aanleggen en het fitten van leidingen. Ook het buigen van bochten en het aansluiten van bijbehorend sanitair wordt specifiek gekoppeld aan de functienaam loodgieter. De functienaam installatiemonteur is veel breder. Daaronder valt ook het aanleggen van verwarming en ketels ten behoeve van Cv-installaties. Een installatiemonteur is daardoor meer gericht op complete installaties en een loodgieter meer op leidingwerk. Deze scheidingslijn wordt in de praktijk niet overal toegepast. De termen loodgieter en installatiemonteur worden nog veel doorelkaar heen gebruikt. Daarom is het altijd verstandig om goed de functieprofielen en vacatures van bedrijven door te lezen. Per bedrijf kan het beeld van de functie ‘loodgieter’ verschillen.