Wat is Biobased bouwen?

Biobased bouwen is een verzamelnaam voor bouwtechnieken waarbij gebruik wordt gemaakt van materialen die in de natuur worden gevonden en in de natuur terug kunnen groeien. Men zou biobased bouwen ook kunnen vertalen in het Nederlands met biologisch bouwen. Er zijn veel materialen die groeien in de natuur en als bouwmateriaal kunnen worden aangewend. Als men bijvoorbeeld denkt al alle verschillende houtsoorten dat zijn er nogal wat biobased materialen of biologische materialen die voor de bouw gebruikt kunnen worden. In de volgende alinea worden verschillende biobased materialen genoemd die veel voorkomen en regelmatig worden gebruikt in de bouw en techniek.

Biobased materialen
Biobased materialen passen goed in een duurzame bedrijfsvoering en een strategie binnen maatschappelijk verantwoord ondernemen. Fossiele grondstoffen zoals olie ontwikkelen zich in de aardbodem over een periode van duizenden jaren maar biobased materialen groeien in een veel kortere tijd. Dat zorgt er voor dat biobases materialen nauwelijks op kunnen raken. Hout is het bekendste biobased materiaal. Hout wordt onder andere gebruikt voor rabatdelen, boeidelen, kozijnen, schaliën, puiconstructies en houtskeletbouw. Maar naast hout zijn er nog verschillende andere biobased materialen die in de bouw worden toegepast zoals:

  • Riet voor bijvoorbeeld rieten daken.
  • Bamboe voor bouwconstructies.
  • Natuurlijke vezels zoals vlas als verstevigende structuur.
  • Stro en hooi voor isolatie.
  • Sedum planten die gebruikt worden als dakbedekking
  • Klei voor stenen en muren.

Biobased bouwen
Als men het heeft over biobased bouwen dan doelt men op het bouwen op basis van wat door de natuur geboden wordt. De hiervoor genoemde materialen worden door de natuur geboden. Het bouwen met deze materialen biedt veel voordelen. Zo zijn de materialen vaak makkelijk verkrijgbaar en daardoor goedkoop. Veel biobased bouwmaterialen zijn bovendien biologisch afbreekbaar of recyclebaar. Denk hierbij aan houtafval dat kan verwerkt kan worden tot houtspaanders in spaanplaten of omgezet kan worden in karton of papier. Het biologisch afbreekbaar zijn van veel bouwmaterialen is een voordeel maar het biedt ook nadelen. Hout kan bijvoorbeeld gaat rotten of schimmelen. Dat is ook het geval met hooi en stro. Vaak moeten natuurlijke grondstoffen worden beschermd door beschermingsmiddelen die minder milieuvriendelijk zijn. Zo moet hout in de praktijk vaak worden beschermd met verf, lak of beits om het materiaal te beschermen tegen de invloeden van de natuur zoals vocht.

Wet en regelgeving voor biobased bouwen
Wanneer men biobased bouwmaterialen gaat gebruiken op de bouw moet men er wel zeker van zijn dat de bouwmaterialen veilig kan gebruiken en dat het gebouw aan de eisen voldoet. Daarbij heeft men het met name over het Bouwbesluit. In het Bouwbesluit staan regels waaraan woningen en andere bouwwerken moeten voldoen. Het materiaal dat men gebruikt op de bouw moet uiteraard ook aan eisen voldoen. Als men bijvoorbeeld hooi gebruikt als isolatiemateriaal dan moet men ook de brandveiligheid als aspect meenemen. Dit is ook het geval als men hout gebruikt. Ook de constructieve stevigheid van de materialen evenals de duurzaamheid zijn belangrijke aspecten die in overweging genomen moeten worden voordat men biobased materialen daadwerkelijk gaat gebruiken op de bouw. De overheid en verschillende spelers in de bouwwereld moeten hun wetten, regels en voorschriften nog goed toespitsen op biobased bouwen voordat deze manier van bouwen echt op grotere schaal wordt toegepast in de bouwsector.

Waarvoor wordt multiplex gebruikt?

Multiplex is plaatmateriaal dat bestaat uit meerdere verschillende houtfineerlagen. Multiplex bestaat over het algemeen uit vijf of meer houtfineerlagen terwijl triplex uit drie lagen bestaat. De houtfineerlagen zijn kruislings met elkaar verlijmd met een polycondensatielijm, zoals bijvoorbeeld: ureumformaldehydelijm, melamineformaldehydelijm of fenolformaldehydelijm.

Door deze houtconstructielijmen ontstaan stevige platen die voor meerdere doeleinden kunnen worden gebruikt. De houtsoorten die worden gebruikt voor multiplex zijn divers. In het verleden werd vooral berkenhout gebruikt maar tegenwoordig worden ook veel andere houtsoorten toegepast zoals eikenhout, mahoniehout en okoumé.

Over het algemeen bestaat multiplex uit oneven fineerlagen. In sommige gevallen wordt voor speciale toepassingen afgeweken van dit principe. Dan kan bijvoorbeeld gebruik worden gemaakt van een even aantal fineerlagen of kiest men er voor om niet alle fineerlagen kruiselings te verlijmen.

Toepassing van multiplex
Er zijn veel verschillende soorten multiplex. De varianten van multiplex zijn afgestemd op de toepassing van het materiaal. Daardoor zijn er multiplexplaten in verschillende categorieën. Deze categorieën kunnen bijvoorbeeld als volgt worden ingedeeld:

  • Constructiemultiplex, wordt veel toegepast in de houtconstructie. De eisen die aan deze variant van multiplex zijn gesteld richten zich met name op de sterkte en stevigheid van het materiaal. Deze eisen zijn belangrijker dan de uiterlijke kenmerken van multiplex. Constructiemultiplex wordt vooral gebruikt in de bouw voor bijvoorbeeld dakconstructies en bekisting. Verder wordt constructiemultiplex voor meubels of aanrechtbaden gebruikt. Deze producten worden van een mooie fineerlaag voorzien en zijn erg stevig. Ook voor transportkisten en verpakking kan constructiemultiplex worden gebruikt.
  • Decoratieve multiplex, moet in tegenstelling tot constructiemultiplex wel een fraaie uitstraling hebben. Over deze multiplex is een speciale laag hout aangebracht. Dit zijn meestal mooie houtsoorten. Daarom wordt dit ook wel edelfineer genoemd. Er zijn verschillende edelfineren. De keuze daarvan is meestal gebaseerd op de uiterlijke toepassing. Decoratieve multiplex kan in keukens worden gebruikt maar ook in luxe jachtbouw.
  • Speciale multiplex, beschikt over unieke eigenschappen waardoor het multiplex een bepaalde sterkte heeft. Er zijn verschillende soorten speciale multiplex. Hierbij kan gedacht worden aan vliegtuigtriplex en kogelwerende multiplex. Er zijn echter nog meer verschillende varianten van speciale multiplex.
  • Lichtgewicht multiplex, kan worden gebruikt als een constructie stevig moet zijn en toch licht van gewicht. Lichtgewicht multiplex wordt voornamelijk van populierenhout gemaakt.
  • Multiplex WBP, hierbij staat de afkorting WBP voor water boiled proof. Dit is een multiplex die geschikt is voor constructies in een vochtige omgeving.

Afwerking van multiplex
Multiplex kan voor uiteenlopende toepassingen worden gebruikt. Het materiaal kan van verschillende speciale deklagen worden voorzien waardoor multiplex nog breder kan worden toegepast. Er kan bijvoorbeeld een antislipfilm worden aangebracht zodat de multiplex als vloer kan worden gebruikt. ook kan er een gladde film worden aangebracht zodat multiplex geschikt is voor bekisting van beton. Dit wordt ook wel betonplex genoemd. In ziekenhuizen wordt voor bepaalde behuizingen van ruimtes een binnenlaag van lood aangebracht in multiplex. Hierdoor is multiplex geschikt voor het weren van röntgenstraling.

Wat is triplex en multiplex?

Triplex en multiplex zijn platen die bestaan uit meerdere houtfineerlagen. Deze houtfineerlagen zijn kruiselings met elkaar verlijmd zodat deze platen extra stevig zijn. Kenmerkend voor triplex en multiplex is dat ze zijn samengesteld uit een oneven aantal houtfineerlagen. Triplex bestaat uit drie lagen en multiplex bestaat uit vijf of meer houtfineerlagen. De namen triplex en multiplex worden tegenwoordig regelmatig door elkaar gebruikt,.

Lijmen voor triplex en multiplex
De verschillende houtfineerlagen moeten stevig met elkaar worden verlijmd. Een goede verlijming zorgt er voor dat triplex en multiplex sterk is en moeilijk gebroken kan worden. Voor het verlijmen van de houtfineerlagen worden verschillende soorten lijmen gebruikt. De meest gangbare lijmen die worden gebruikt zijn polycondensatielijmen zoals:

  • Ureumformaldehydelijm, deze lijm wordt ook wel UF-lijm genoemd.
  • Fenolformaldehydelijm, deze lijm wordt ook wel PF-lijm genoemd.
  • Melamineformaldehydelijm, deze lijm wordt ook wel MF-lijm genoemd.
  • Resorcineformaldehydelijm, deze lijm wordt ook wel RF-lijm genoemd.

Polycondensatielijmen zijn lijmen op basis van fenolen en aminoplasten. Deze lijmen worden gebruikt voor houtconstructies. Voordat men de houtfineerlagen gaat lijmen moeten de lagen over het juiste vochtgehalte beschikken. Daarvoor worden de houtfineerlagen gedroogd. Na het drogen worden de houtfineerlagen onder een hoge temperatuur en onderdruk verlijmd met een polycondensatielijm.

Houtsoorten voor triplex en multiplex
Zodra de houtfineerlagen zijn verlijmd worden de platen op een bepaalde maat gezaagd. Dit zijn meestal standaardmaten. Ook kunnen de platen worden geschuurd zodat ze mooi glad zijn en beter afgewerkt. Triplex wordt van verschillende houtsoorten gemaakt. Triplex werd in het verleden vooral van berkenhout gemaakt. Later maakte men ook gebruikt van andere houtsoorten zoals eikenhout en mahoniehout voor het vervaardigen van triplex en multiplex. Ook de houtsoort okoumé wordt veel toegepast.